Lần đầu tiên tổ chức chương trình lưu trú sáng tác tại Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026

Từ những chuyến lưu trú đến hành trình khám phá văn hóa Việt Nam

Để chuẩn bị cho Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026 diễn ra từ ngày 13 đến 29-11, Hà Nội đã đón các đoàn nghệ sĩ quốc tế đến lưu trú dài ngày để cùng các nghệ sĩ trong nước nghiên cứu, sáng tạo tại những không gian như tháp nước Hàng Đậu, chợ Đồng Xuân và các nhà hát. Đây là lần đầu tiên mô hình lưu trú sáng tác (Artist Residency) được triển khai trong khuôn khổ Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội. Thay vì chỉ mời nghệ sĩ quốc tế đến tham gia biểu diễn, trưng bày những tác phẩm đã hoàn thiện, chương trình tạo điều kiện để họ có thời gian sinh sống, trải nghiệm, nghiên cứu và trực tiếp thực hành sáng tạo tại Việt Nam. Qua đó, những câu chuyện về văn hóa, lịch sử, con người và đời sống đô thị Hà Nội trở thành nguồn cảm hứng để hình thành các ý tưởng, tác phẩm nghệ thuật mới.

Điểm đặc biệt của mô hình Artist Residency nằm ở chính quá trình sáng tạo. Nghệ sĩ không đơn thuần tiếp nhận những thông tin giới thiệu về một vùng đất mà có cơ hội hòa mình vào đời sống văn hóa bản địa, quan sát những biến chuyển của không gian đô thị, tìm hiểu phong tục, tập quán, nghề thủ công và gặp gỡ những người trực tiếp gìn giữ, thực hành các giá trị văn hóa truyền thống.

Một trong những hoạt động thu hút đông đảo nghệ sĩ quốc tế đến lưu trú tại Hà Nội nhiều ngày để sáng tạo nghệ thuật đó là triển lãm nghệ thuật đa giác quan “Chạm Đồng Xuân” do giám tuyển Nguyễn Anh Tuấn thực hiện. Chương trình có sự tham gia của 26 nghệ sĩ, nhóm nghệ sĩ trong nước và quốc tế, trong đó có nhiều tên tuổi nổi bật như: A Sông (Việt Nam), Adrien M & Claire B (Pháp), Alexandre Pug Williams (Australia), Anpu Varkey (Ấn Độ), Claudia Robles-Angel (Đức)… Đây là triển lãm chính trong khuôn khổ Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội, lần đầu tiên có sự tham gia chính thức của các nghệ sĩ quốc tế.

Theo giám tuyển Nguyễn Anh Tuấn, 26 nghệ sĩ có mặt tại Thủ đô trong khoảng thời gian từ nhiều ngày đến hơn một tháng để trực tiếp đi sâu vào không gian chợ, gặp gỡ cư dân Đồng Xuân, trò chuyện với nghệ sĩ Việt Nam và nghiêm túc làm việc nhằm tạo nên những tác phẩm từ trải nghiệm thực tế, sự tìm hiểu và hiểu biết về bối cảnh địa phương. Những chuyến khảo sát, tìm hiểu hoạt động thương mại, sinh hoạt cộng đồng và thực hành văn hóa tại các không gian giúp nghệ sĩ tìm kiếm cách diễn giải mới, kết hợp ngôn ngữ nghệ thuật đương đại với những giá trị văn hóa bản địa để kể câu chuyện riêng về Hà Nội qua các tác phẩm sắp đặt.

Một hoạt động lớn đáng chú ý khác của lễ hội là chương trình nghệ thuật liên ngành quốc tế “Hà Nội sáng đèn”, diễn ra từ ngày 13 đến 29-11, do nghệ sĩ Nguyễn Quốc Hoàng Anh (Lên Ngàn) đảm nhiệm vai trò giám tuyển và sản xuất. Với 17 chương trình gồm các vở diễn, concert, sắp đặt âm thanh, hoạt động điền dã, workshop và tọa đàm, sự kiện được tổ chức tại 11 không gian văn hóa của thành phố như: Quảng trường bên hồ Hoàn Kiếm, tháp nước Hàng Đậu, chợ Đồng Xuân, các rạp hát trong khu phố cổ, Nhà hát Tuổi trẻ, Bảo tàng Hà Nội và đình làng Triều Khúc. Quy tụ gần 30 nghệ sĩ quốc tế đến từ Thụy Sĩ, Pháp, Hà Lan, Na Uy, Ý, Anh, Đài Loan và Mỹ, cùng hơn 150 nghệ sĩ, nghệ nhân, vũ công Việt Nam, chương trình mở ra những cuộc gặp gỡ, đối thoại và giao thoa sáng tạo giữa nghệ sĩ, những người thực hành di sản và công chúng. Qua đó, các không gian văn hóa của Hà Nội trở thành điểm kết nối đa chiều, nơi di sản và nghệ thuật đương đại cùng hiện diện, tương tác và khơi nguồn cảm hứng sáng tạo.

Nghệ sĩ Nguyễn Quốc Hoàng Anh cho biết, trong thời gian lưu trú tại Hà Nội, các nghệ sĩ có cơ hội khám phá, tìm hiểu sâu hơn về văn hóa và đời sống Thủ đô. Theo đó, chương trình lưu trú không đơn thuần là hoạt động đón nghệ sĩ quốc tế đến giới thiệu, trưng bày những tác phẩm đã hoàn thiện, mà hướng tới xây dựng một “hạ tầng mềm” kết nối, thúc đẩy quá trình đồng sáng tạo lâu dài giữa nghệ sĩ quốc tế và nghệ sĩ Việt Nam. Thông qua việc cùng làm việc, trao đổi với các nghệ sĩ, kiến trúc sư, nhà thiết kế, nghệ nhân và cộng đồng sáng tạo trong nước, nghệ sĩ quốc tế có điều kiện tiếp cận những chất liệu văn hóa bản địa, đồng thời chia sẻ phương pháp thực hành và tư duy nghệ thuật của mình.

“Sự giao thoa giữa những góc nhìn, kinh nghiệm và nền tảng văn hóa khác biệt được kỳ vọng sẽ khơi mở những ý tưởng mới, tạo nên các tác phẩm sáng tạo có chiều sâu và mang dấu ấn riêng. Bên cạnh đó, sự tham gia của nghệ sĩ, nhà thiết kế và cộng đồng địa phương cũng góp phần hình thành những mối liên kết giữa văn hóa, du lịch, thiết kế và các hoạt động kinh tế sáng tạo”, nghệ sĩ Hoàng Anh bày tỏ.

Mở rộng đối thoại văn hóa từ hoạt động kết nối quốc tế

Trong bối cảnh giao lưu và hợp tác quốc tế ngày càng trở thành động lực quan trọng đối với sự phát triển của các ngành công nghiệp văn hóa, việc đưa chương trình lưu trú sáng tác vào Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026 cho thấy sự chuyển biến trong cách tiếp cận hoạt động sáng tạo của Thủ đô.

Nếu những triển lãm, chương trình biểu diễn hay hoạt động trưng bày tạo cơ hội để công chúng tiếp nhận các sản phẩm nghệ thuật, thì mô hình lưu trú sáng tác lại mở rộng quá trình trao đổi từ khâu hình thành ý tưởng đến nghiên cứu, thử nghiệm và hoàn thiện tác phẩm. Nghệ sĩ quốc tế không chỉ mang đến những kinh nghiệm sáng tạo từ đất nước mình mà còn trực tiếp tiếp nhận những giá trị văn hóa Việt Nam, từ đó tạo nên sự giao thoa giữa các nền văn hóa.

Đây cũng là cơ hội để nghệ sĩ Việt Nam tiếp cận những phương pháp sáng tạo mới, trao đổi kỹ thuật và mở rộng mạng lưới hợp tác nghề nghiệp. Thông qua quá trình cùng nghiên cứu, cùng thực hành, các nghệ sĩ có thể tìm thấy những điểm tương đồng và khác biệt trong cách tiếp cận nghệ thuật, thiết kế, kiến trúc cũng như việc khai thác chất liệu văn hóa truyền thống.

Theo định hướng của Ban tổ chức, việc kết hợp lưu trú sáng tác với đồng nghiên cứu, đồng sáng tạo và chuyển giao kỹ thuật còn nhằm thúc đẩy những mối quan hệ hợp tác có khả năng tiếp tục phát triển sau khi Lễ hội kết thúc. Đây là điểm khác biệt quan trọng so với những hoạt động giao lưu nghệ thuật mang tính thời điểm. Giá trị của chương trình không chỉ nằm ở những tác phẩm được giới thiệu trong khuôn khổ sự kiện mà còn ở những kết nối chuyên môn, kinh nghiệm và ý tưởng hợp tác được hình thành trong quá trình nghệ sĩ làm việc tại Việt Nam.

Sự tham gia của các tổ chức quốc tế cũng góp phần mở rộng mạng lưới hợp tác. Trong khuôn khổ Lễ hội năm nay, UNESCO, UN-Habitat, Liên minh châu Âu, các đại sứ quán, viện văn hóa và các quỹ quốc tế cùng quan tâm, đồng hành với những hoạt động kết nối sáng tạo. Đặc biệt, Lễ hội diễn ra trong năm kỷ niệm 50 năm Việt Nam tham gia UNESCO, tạo thêm ý nghĩa cho các hoạt động giao lưu, hợp tác văn hóa và sáng tạo quốc tế.

Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026 với chủ đề “Thăng Long Kẻ Nghệ” hướng tới kết nối di sản, làng nghề, cộng đồng và doanh nghiệp, đồng thời thúc đẩy phát triển công nghiệp văn hóa Thủ đô. Giá trị lớn nhất của chương trình không chỉ nằm ở sự xuất hiện của những tác phẩm mới tại Lễ hội mà còn ở quá trình gặp gỡ, trao đổi và đồng hành giữa các cộng đồng sáng tạo. Khi nghệ sĩ quốc tế đến Việt Nam không chỉ để giới thiệu tác phẩm mà còn để sống, tìm hiểu và sáng tác từ chính chất liệu văn hóa bản địa, Hà Nội trở thành một không gian đối thoại văn hóa thực chất. Đây cũng là hướng đi góp phần khẳng định vị thế Hà Nội – Thành phố Sáng tạo của UNESCO, đồng thời từng bước xây dựng hệ sinh thái sáng tạo có khả năng kết nối với các mạng lưới nghệ thuật và thiết kế quốc tế.